Tam quân tì hổ khí thôn ngưu

     

Nhắc mang lại danh thần Phạm Ngũ Lão, công ty sử học Ngô Sĩ Liên từng viết đại ý rằng: ví như như học tập vấn của Hưng Đạo Vương biểu thị qua bài bác hịch thì học tập vấn của Phạm Ngũ Lão lại thể hiện ở lời thơ. ‘Lời thơ’ mà Ngô Sĩ Liên đề cập đến chính là bài “Thuật hoài” (Tỏ nỗi lòng)…

Phạm Ngũ Lão (1255-1320) ra đời ở xã Phù Ủng, thị xã Đường Hào, thức giấc Hải Dương, từ nhỏ tuổi đã thể hiện là một người bao gồm chí khí phi thường.

Bạn đang xem: Tam quân tì hổ khí thôn ngưu

Bạn đang xem: Tam quân tì hổ khí xóm ngưu

Có mẩu chuyện kể về cậu bé xíu Ngũ Lão thuở thiếu hụt thời. Hồi ấy trong làng bao gồm ông Bùi Công Tiến mở tiệc mừng đỗ tiến sĩ, dân làng mọi nô nức cho dự tiệc, chỉ riêng rẽ Ngũ Lão là không đi. Khi bà bầu hỏi, Ngũ Lão trả lời rằng: “Chí có tác dụng trai phải tạo lập công danh rạng rỡ non sông mà nhỏ chưa lập được bằng người, tiếng đi mừng người ta thì nhục lắm”.

Phạm Ngũ Lão văn võ tuy vậy toàn, đã thông hiểu võ lược lại rất tốt văn thơ. Đại Việt sử ký kết toàn thư viết: “Ngũ Lão xuất thân trong mặt hàng quân ngũ mà lại rất yêu thích đọc sách, sống phóng khoáng, có chí lớn, say mê ngâm thơ, coi qua có vẻ như không suy xét việc võ bị tuy vậy quân vày ông chỉ huy thực là team quân xấp xỉ như phụ vương con, hễ tiến công là thắng”. Sát bên tài năng quân sự, Phạm Ngũ Lão đang viết nhiều bài thơ diễn đạt chí đại trượng phu và lòng yêu nước. Nhớ tiếc rằng các tác phẩm của ông vẫn thất lạc ngay sát hết, chỉ còn lại hai bài xích thơ là “Thuật hoài” (Tỏ nỗi lòng) và “Vãn Hưng Đạo Đại Vương” (Khóc viếng Hưng Đạo Đại Vương). Trong đó bài “Thuật hoài” là áng thơ mô tả hùng trọng điểm tráng chí của một bậc đại trượng phu.

Nguyên tác:

述懷

橫槊江山恰幾秋三軍貔虎氣吞牛男兒未了功名債羞聽人間說武侯

Âm Hán Việt:

Thuật hoài

Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thuTam quân tỳ hổ khí làng NgưuNam nhi vị liễu sự nghiệp tráiTu thính dương gian thuyết Vũ Hầu.

Dịch nghĩa:

Cắp ngang ngọn giáo gìn giữ quốc gia đã mấy thu,Ba quân như gấu hổ, át cả sao Ngưu.Thân đại trượng phu nếu chưa trả hoàn thành nợ công danh,Ắt thẹn thùng lúc nghe người đời kể chuyện Vũ Hầu.

Dịch thơ:

Bản dịch 1 của Bùi Văn Nguyên vào sách Ngữ văn 10:

Múa giáo đất nước trải mấy thuBa quân khí khỏe khoắn nuốt trôi trâuCông danh nam tử còn vương vãi nợLuống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu.

Bản dịch 2 của trằn Trọng Kim trong số sách giáo khoa trước năm 2000:

Múa giáo đất nước trải mấy thâuBa quân hùng khí át sao NgưuCông danh phái mạnh tử còn vương vãi nợLuống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu.

Câu 1: “Hoành sóc quốc gia kháp kỷ thu”

Cả hai bạn dạng dịch thơ phần đông dịch “hoành sóc” là “múa giáo”. Mặc dù nhiên, “múa giáo” chỉ với biểu diễn, diễu võ dương oai; trong những khi “hoành sóc” là cố gắng ngang ngọn giáo – kia là tư thế chuẩn bị nghênh chiến, tuy thế cũng cho thấy thêm tình thế của một fan đang chống vệ, không dữ thế chủ động tấn công. Câu mở đầu: “Cầm ngang ngọn giáo canh giữ đảm bảo giang sơn đã từng qua mấy mùa thu” vẫn khắc họa hình hình ảnh của một bậc nam tử chàng hết lòng vì tổ quốc xã tắc, vì cuộc sống đời thường yên bình của bá tánh lê dân. Người hero ấy ngày đêm canh phòng bờ cõi, vừa to lớn hiên ngang, mà lại cũng vừa bằng lặng khiêm nhường.

Nho gia tất cả câu thành ngữ: “Thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách”, có nghĩa là: “Thiên hạ (quốc gia) hưng thịnh hay suy bại tiêu vong thì kẻ thất phu (thường dân) cũng phải gồm trách nhiệm”. Phạm Ngũ Lão tuy xuất thân là dân cày áo vải, nhưng trong tim ông luôn luôn đau đáu nỗi lo trước hiểm họa ngoại xâm, thân ở chốn thôn quê mà trọng điểm trí vẫn nghĩ về về trách nhiệm của một bạn con đất Việt.

Tương truyền, một lần Hưng Đạo Vương hành binh qua làng mạc đã đi qua nơi Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt. Mải xem xét về binh thư, Ngũ Lão đo đắn rằng quan lại quân sẽ đi tới. Một fan lính dẹp con đường đã phệ tiếng quát tháo mãi mà Ngũ Lão vẫn ngồi lì sinh sống đó, liền tức giận đâm giáo vào chân kẻ sẽ cản đường. Sau cuối Hưng Đạo Vương buộc phải đích thân đến hỏi, Ngũ Lão bắt đầu chắp tay thi lễ với đáp: “Tôi ngồi ở đây đan sọt, nhưng lại bụng thì lo giang sơn bị quân Nguyên tàn phá, đầu óc mải nghĩ kế ngăn chặn lại chúng. Bởi vậy, khi đại quân của ngài kéo tới, quả thật tôi lần khần gì!”.

Xem thêm: Cho Chất X Tác Dụng Với Một Lượng Vừa Đủ Dung Dịch Naoh, Tra Cứu & Tìm Kiếm Đáp Án Của Câu Hỏi


*

Hưng Đạo vương vãi biết Phạm Ngũ Lão là nhân tài, bèn đem về truyền thụ văn tài võ lược với binh thư, sau lại gả phụ nữ nuôi của bản thân cho Ngũ Lão.

Câu 2: “Tam quân tỳ hổ khí làng mạc Ngưu”

Bản dịch 1: “Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu” không diễn đạt được hùng khí của tam quân như trong phiên bản dịch 2: “Ba quân hùng khí át sao Ngưu”.

“Tam quân” nghĩa là cha đạo quân, ở chỗ này chỉ quân team nước Đại Việt dưới sự lãnh đạo của Hưng Đạo Vương. Xưa, đoàn hành quân thường phân thành ba đạo quân: chi phí quân (tiên phong), hậu quân (đoạn hậu) và trung quân (quân nhà lực tiến công chính và đảm bảo an toàn chủ soái). Khi tác chiến và tiến công thì tía quân cũng rất có thể được chia làm tả quân (cánh quân tiến công bên trái), hữu quân (cánh quân tấn công bên phải) cùng trung quân (cánh quân công ty lực tiến công chính diện).

“Tỳ” là tỳ hưu, một loài gấu trắng, cũng là một trong những loài thú dữ trong truyền thuyết, fan xưa hay mượn chữ này để gọi những dũng sỹ. Còn “hổ” nghĩa là bé hổ, cũng chính là chỉ tướng tá sỹ quả cảm như hổ tướng.

Bản dịch 1 gọi chữ “Ngưu” là trâu, bé trâu, bắt buộc mới dịch “khí làng ngưu” thành ‘nuốt trôi trâu’. Cha đạo quân của một quốc gia mà lại ‘nuốt trôi trâu’ thì trái là khôi hài, và có phần ‘tham ăn uống tục uống’. Thực ra, “Ngưu” ở đây nghĩa là sao Khiên Ngưu, tức sao Ngưu Lang. Bên trên trời, ở bờ sông Ngân Hà tất cả hai ngôi sao sáng, theo thần thoại đó là sao Khiên Ngưu cùng sao Chức Nữ, tức đàn ông Ngưu Lang và người vợ Chức Nữ. Vày âm “Ngưu” phát âm chệch thành “Ngâu”, cần dân gian cũng hotline đó là sao Ngâu hay “ông Ngâu bà Ngâu”.

Trong cổ thi tất cả câu:

Điều điều Khiên Ngưu tinh,Hiệu hiệu Hà Hán nữ

Nghĩa là:

Sao Khiên Ngưu xa xaCô gái white Ngân Hà

Như vậy, “Tam quân tỳ hổ khí làng Ngưu” là chỉ khí thế chết giấc trời của quân sỹ Đại Việt làm át cả sao Ngưu. Đây cũng đó là khí núm ngùn ngụt cháy bỏng trong tâm địa Phạm Ngũ Lão, luôn khắc khoải đợi chờ thời cơ được ra quân dẹp giặc nước ngoài xâm, giữ yên bờ cõi. Khí nạm này được thể hiện bởi những chiến công của ông vào hai trận đánh chống quân Nguyên Mông lần 2 và lần 3.

Trong cuộc nội chiến chống quân Nguyên Mông lần lắp thêm 2, Phạm Ngũ Lão thuộc Trần quang đãng Khải lập buộc phải chiến công “Chương Dương giật giáo giặc, Hàm Tử bắt quân Hồ”, phá tan hạm đội con thuyền lớn của giặc. Ông còn lập công ngơi nghỉ trận Vạn Kiếp, hủy hoại hai phó tướng tá của quân Nguyên là Lý quán và Lý Hằng.

Trong cuộc binh lửa chống quân Nguyên Mông lần thứ 3, Phạm Ngũ Lão với Hưng Đạo Vương bố trí phục kích trên sông Bạch Đằng, cùng với các tướng lĩnh bắt sống tướng giặc là Nguyên Phàn Tiếp, Áo Lỗ Xích với Ô Mã Nhi.

Câu 3: “Nam nhi vị liễu công danh trái”

Cả hai phiên bản đều dịch là: “Công danh phái nam tử còn vương nợ”. đại trượng phu xưa chí ở tư phương trời, Nguyễn Công Trứ cũng từng viết về chí có tác dụng trai trong bài thơ “Nợ tang bồng” như sau:

“Đã với tiếng ngơi nghỉ trong trời đấtPhải tất cả danh gì với núi sông“…

Nho gia lập chí học tập Đạo làm việc “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”, tức là: đầu tiên tu chăm sóc đạo đức, tu dưỡng tài năng, sau đó là tiệm xuyến việc gia đình gia tộc, tiếp chính là trị sửa trong địa hạt, giúp dân giúp nước, và cuối cùng là vỗ lặng thiên hạ, khiến cho thiên hạ thái bình yên vui. Thế nên, bậc trí thức xưa gồm ý thức trọng trách xã hội khôn cùng cao. Nguyễn Công Trứ viết: “Vũ trụ giai ngô phận sự”, tức là mọi việc trong vũ trụ hồ hết là bổn phận trách nhiệm của phiên bản thân ta. Trong Hiếu kinh, Khổng Tử nói: “Lập thân hành Đạo, lưu giữ danh hậu thế, nhằm rạng danh thân phụ mẹ, là tận cùng của hiếu”. Mẫu nợ công danh và sự nghiệp của trai phái mạnh nhi chủ yếu là chân thành và ý nghĩa này.

Xem thêm: Top 9 Mẫu Phân Tích Bài Thơ Ánh Trăng Hay Nhất ), Phân Tích Khổ Cuối Bài Thơ Ánh Trăng

Câu 4: “Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”

Cả hai bạn dạng đều dịch là: “Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu”. Vũ Hầu đó là Khổng Minh Gia cát Lượng. Gia cat Lượng tiền thân vốn là 1 trong những người nông phu ẩn dật ở Long Trung, sau này được giữ Bị mời về có tác dụng quân sư. Với khả năng kiệt xuất của mình, ông đã hỗ trợ Lưu Bị tay trắng dựng cơ đồ, lập cần nhà Thục Hán. Là một bậc quân sư tài năng uyên bác, trí huệ cực kỳ phàm bởi thế nhưng ông luôn luôn khiêm nhường, thanh liêm giản dị, cả đời “cúc cung tận tụy, cho chết mới thôi”. Đỗ Phủ có thơ ca tụng rằng:

Thế nên, trai nam nhi phần đông học theo tấm gương Gia mèo Lượng: tu đức, chăm sóc tài, dốc sức tận tâm vì sơn hà xã tắc, coi vấn đề xả thân trên mặt trận là vinh quang, coi chết choc nhẹ như lông hồng.

Phạm Ngũ Lão cũng vậy. Ông đang lập các chiến công hiển hách trong hai lần phòng quân Nguyên và không ít chiến công không giống sau này, như: bố lần đựng quân đi dẹp yên giặc Ai Lao, hai lần phái mạnh chinh đánh win quân Chiêm Thành buộc vua Chiêm phải xin hàng…

“Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”, bậc hero hào kiệt dẫu năng lực trác việt đến mấy, thì thành giỏi bại đều là vì ý Trời. Như Gia cát Lượng đức cao tài lớn, nhưng không có thiên thời, đành xả thân chốn sa trường để tận trung báo quốc. Phạm Ngũ Lão bao gồm cả thiên thời – địa lợi – nhân hòa, góp thêm phần to mập trong cả tía lần thành công quân Nguyên Mông, viết nên trang sử hào hùng chói lọi, được Nguyễn Sưởng viết trong bài bác thơ “Bạch Đằng giang” như sau: