Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang

     

ĐỘC GIẢ: Trên tạp chí Khoa Học Xã Hội của VTV2 (tháng 3.1999), PTSNguyễn Hữu Đạt đã phân tích và khẳng định rằng hai tiếng nét ngài trong câu thứ 20 của Truyện Kiều (Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang) có nghĩa là nét người, dáng người (chứ không phải lànét lông mày). Vì ở đây ngài là tiếngđịa phương có nghĩa là người. Xin chobiết lời khẳng định này có đúng hay không?

AN CHI: Nét ngài chính là nét lông mày và tiếng ngài dùng để chỉ lông mày trong ngôn ngữ của Nguyễn Du cũng giốngnhư chữ nga 蛾(= con ngài) có thể dùng một mình thay cho hai chữ nga mi 蛾 眉(= mày ngài) trong tiếng Hán(X. chẳng hạn Từ Nguyên hoặc Tứ Hải). Rất tiếc là chúng tôi không được vinh dựnghe buổi giải đáp của ông Nguyễn Hữu Đạt trên VTV2 nhưng dù cho vị Tiến Sĩ nàycó phân tích như thế nào thì nét ngàicũng không thể là nét người được vìnhững lý do sau đây:

1. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Duđã dùng từ người tất cả là 214 lần (X. Từ điển Truyện Kiều của Đào Duy Anh, NXBKHXH. 1974) và trong 214 lần đó Nguyễn Du đã có ý thức sử dụng từ đang xét theođúng âm chuẩn của ngôn ngữ toàn dân là "người" (mà ở nhiều vùng BắcTrung Bộ phát âm thành "ngài"). Vì vậy, không có bất cứ lý do xácđáng nào để giải thích tại sao tác giả lại tạo ra một ngoại lệ kỳ quái bằngcách dùng âm "ngài" thaycho "người" chỉ ở riêng câuthứ 20 mà thôi. Mặc dù Nguyễn Du đã nói về toàn bộ kiệt tác của mình là "Lời quê chắp nhặt dông dài" nhưngchắc chắn ông không quê đến độ dùng "ngài"thay cho "người" trongtrường hợp đang xét và chỉ trong trường hợp này mà thôi.Bạn đang xem: Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang

2. Ở các bản Nôm, chữ "người" trong tất cả 214 trường hợpđã nói đều được viết thành (

*

) có chữ nhân (人) là người làm nghĩa phù (để chỉ con người) còn chữ ngài trong nét ngài củacâu thứ 20 thì lại được viết thành (
*

),có chữ hủy (
*

) làm nghĩa phù (để chỉ conngài, tức là con bướm tằm). Chữ nghĩa đã rõ ràng như thế thì ngài ở đây làm saolại có thể là "người" được!

3. Huống chi chữ ngài của câu thứ 20 lại nằm trong mộtcái thế hiệp vần giữa những câu thơ sau đây:

Mai cốt cách, tuyết tinh thần, - Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.

Bạn đang xem: Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang

Vân xem trang trọng khác vời, - Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang

Nếu ngài đúng là "người"thì chắc chắn Nguyễn Du đã "tự nhiên nhi nhiên" mà hạ chữ người (thành "nét người") để cho sự hiệp vần được chặt chẽ hơn (mười-với-người) chứ tội gì phải dùng chữ "ngài" vừa làm cho vần không chỉnh bằng (mười-vời-ngài) vừa gây rachuyện để hậu thế phải tranh cãi xem đó là "con ngài" hay "conngười", nhất là để gây ra cái ngoại lệ "không giống ai" sovới 214 trường hợp kia.

4. Mới ở câu thứ 17, Nguyễn Ducòn tả hai chị em Thúy Kiều và Thúy Vân làmai cốt cách, tuyết tinh thần thì có lẽ nào đến câu 20 ông lại "phảnphé" mà "thổi" Thúy Vân lên thành một người đẹp có thân hình nởnang? Tiểu thuyết gia hạng xoàng còn chưa làm được như thế, huống hồ Nguyễn Du!

Tóm lại, nét ngài ở đây là nét lông mày chứ không phải là "nét người". Có nhà nghiên cứu chorằng, nếu dùng nét ngài để chỉ nétlông mày trong trường hợp này là không hợp lý. Ông đã viết như sau:

"Không hợp lý bởi tính khôngchỉnh trong vế đối về hai câu này: Một bên là khuôn trăng (hiểu nôm na khuôn mặt); một bên là nét ngài (nếu hiểu là nét lông mày) vốnchỉ là một phần, một nét trên khuôn mặt. Ta thường chỉ thấy các bộ phận thânthể có cùng cấp độ được đem ra so sánh với nhau như râu hùm - hàm én, mắt phượng - mày ngài, lưng ong - đùi dế, v.v...Thế mà trong câu Kiều trên đây lại có sự so sánh khập khiễng không cùng cấp độ:Khuôn mặt với nét lông mày"

(Hà Quang Năng, "Lại nói vềhai chữ nét ngài trong TruyệnKiều", Ngôn ngữ & Đời sống, số 5 (19) -1997, tr 22)

Vậy nếu Nguyễn Du tả khuôn mặtcủa Thúy Vân bằng cách phác họa khuôn mặt và nét mày của nàng chẳng qua là ôngcũng làm theo tâm thức và tập quán ngôn ngữ của người Việt mà thôi. Người Việtkhông hề xem đó là một sự so sánh khập khiễng. Vấn đề còn lại là chỉ ở nghĩacủa hai tiếng "nở nang".

Xem thêm: Theo Em Thạch Sanh Có Tính Cách Gì, Thạch Sanh Là Người Có Tính Cách Như Thế Nào

Người ta sợ rằng, với bốn tiếng nét ngài nở nang, Nguyễn Du đã gắn vàokhuôn mặt của Thúy Vân một đôi lông mày giống con sâu róm hoặc giống con tằmnằm (thì còn đẹp cái nỗi gì?). Nhưng nở nang ở đây đâu có được hiểu theo nghĩađen mà phải lo sợ như thế. Chẳng có lẽ nói nở mặt nở mày thì lại diễn tả mộtkhuôn mặt bị phù nề hoặc phình ra đến mức phúng phính? Nở mặt nở mày chẳng qualà mặt mày rạng rỡ hẳn lên, sáng sủa hẳn lên vì một niềm hãnh diện nào đó. Thìnét ngài nở nang cũng chỉ là nét lông mày rạng rỡ, tươi tắn mà thôi. Rất maymắn là trong Truyện Kiều Nguyễn Du cũng dùng thêm một lần nữa trong câu 2482:

Nở nang mày mặt, rỡ ràng mẹ cha.

Nở nang mày mặt ở đây nào có phảilà mặt mày phồng lên hoặc phình ra, cũng chẳng phải mặt mày vốn dĩ đầy đặn màlà mặt mày rạng rỡ vì hãnh diện, vì mãn nguyện đó thôi.

Xem thêm: Giải Anh 9 Unit 8 A Closer Look 2, A Closer Look 2 (Phần 1

Vậy nét ngài nở nang là nét lông mày tươi tắn và nét ngài chính là nét lông mày chứ không phải "nét người". Huống chi, nếu Thúy Vân thuộc tip người"nở nang" thì nàng đẹp (trang trọng khác vời) thế nào được đối vớithẩm mỹ quan của Nguyễn Du - và trước nhất của Thanh Tâm Tài Nhân - về ngườiđẹp ở thời đó!

THỰCTRẠNG TỒN TẠI 2 TRÀO LƯU KHẲNG ĐỊNH "NÉT NGÀI VÀ NÉT NGƯỜI" DƯỜNG NHƯCHƯA NGÃ NGŨ, CHƯA PHÂN THẮNG BẠI?

(Liệu chúng ta có thể chấp nhậnthực tế này qua hơn 200 năm Truyện Kiều - một tác phẩm văn học bất hủ của ViệtNam ra đời?)

Có một thực tế đáng báo độngrằng: cho đến nay, trong việc giảng văn trong phổ thông trung học có rất nhiềugiáo viên giảng câu này là nét người,mặc dù chú thích trong sách giáo khoa PTTH thì là nét ngài. Chúng tôi hy vọng các nhà nghiên cứu Truyện Kiều sớm đưara cách giải thích thuyết phục và xác quyết được vấn đề.

Chúng tôi đã hỏi một số giáo viêndạy văn ở PTTH về việc giảng câu này là nétngài hay nét người. Đa phần cácgiáo viên giảng là nét người. Do đó,chúng tôi xin đơn cử, giới thiệu thực trạng này qua bài "Nét ngài hay nét người" của thầy giáo Vũ Nho đăng trên trang blog của thầy.Và qua bài viết này chúng ta có thêm tư liệu so sánh câu: "Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang"và một số câu có liên quan ở một số bản Truyện Kiều mà giới học giả đã sưu tầmđược.